ANKARA - Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun cinsiyet değişikliği için mahkemeden izin alınmasını öngören hükmüne yönelik itirazı reddetti. Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılan başvuruda, kuralın Anayasa’nın 10. ve 50. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüldü. Yüksek Mahkeme, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasındaki ilk cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına oy birliğiyle karar verdi.
Anayasa Mahkemesi’nin 26 Mart 2026 tarihli kararı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararda, 22 Kasım 2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde yer alan cinsiyet değişikliğine ilişkin düzenleme ele alındı.
Başvuru, cinsiyet düzeltilmesi talebiyle açılan bir davada Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapıldı. Mahkeme, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatine vararak iptal istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurdu.
Mahkeme izni şartı incelendi
Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde, cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin şahsen başvuruda bulunarak mahkemeden cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebileceği düzenleniyor.
Maddede, iznin verilebilmesi için başvuru sahibinin 18 yaşını doldurmuş olması, evli olmaması, transseksüel yapıda bulunması ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şartları yer alıyor.
Kararda, cinsiyet değişikliği sürecinin mahkemeden izin alınması, bu izne bağlı olarak tıbbi işlemlerin yapılması ve nüfus kaydının düzeltilmesi olmak üzere üç aşamadan oluştuğu belirtildi.
Başvurunun gerekçesi
İtiraz yoluna başvuran mahkeme, cinsiyet değişikliğine izin verilmesinin yaratılıştan kaynaklanan biyolojik farklılığa göre elde edilen hukuki sonuçların ortadan kaldırılmasına neden olduğunu belirtti.
Başvuruda, askerlik hizmeti ve maden ocaklarında çalışma yasağı gibi cinsiyet temelli düzenlemeler nedeniyle kuralın eşitlik ve çalışma hakkı yönünden tartışma yarattığı ifade edildi.
Bu gerekçelerle kuralın Anayasa’nın 10. ve 50. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüldü.
AYM haklara sınırlama değerlendirmesi yaptı
Anayasa Mahkemesi, kararında cinsiyet değişikliğinin kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Mahkeme, cinsiyet değişikliği için mahkemeden izin alınması şartının bu haklara yönelik bir sınırlama getirdiğini kabul etti. Ancak bu sınırlamanın kanuni dayanağının bulunduğu, belirli ve öngörülebilir olduğu sonucuna vardı.
Kararda, kanun koyucunun cinsiyet değişikliği sürecinin tıbbi ve hukuki sonuçlarını dikkate alarak bu alanda bazı şartlar öngörebileceği ifade edildi.
“Meşru amaç bulunduğu” değerlendirildi
Anayasa Mahkemesi, cinsiyet değişikliği ameliyatlarının geri dönüşünün olmaması ve sağlık açısından taşıdığı riskler nedeniyle sürecin denetimsiz bırakılmamasının kamu düzeninin korunması amacı taşıdığını belirtti.
Kararda, mahkemelerin nüfus kaydında cinsiyet değişikliğinin yapılmasında yalnızca onay makamı olmaktan çıkarıldığı, izin şartıyla sürecin belirli kurallara bağlandığı ifade edildi.
Yüksek Mahkeme, kişinin bireysel ve sosyal kimliğinin parçası olan cinsiyetin değiştirilmesinde belli aşamalar öngörülmesinin anayasal anlamda meşru bir amaca sahip olduğu değerlendirmesinde bulundu.
“Hakime takdir yetkisi tanınmamış”
Kararda, cinsiyet değişikliği talebinde bulunanların kanunda sayılan şartları taşımaları halinde mahkemeden izin alabileceği belirtildi.
Anayasa Mahkemesi, 18 yaşını doldurmuş, evli olmayan, transseksüel yapıda olan ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu resmi sağlık kurulu raporuyla belgeleyen kişilere talepleri doğrultusunda izin verileceğini kaydetti.
Bu nedenle kanunda objektif şartların öngörüldüğü ve bu şartların gerçekleşmesi halinde hakime izin konusunda herhangi bir takdir yetkisi tanınmadığı belirtildi.
İtiraz oy birliğiyle reddedildi
Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verdi.
Kararda, cinsiyet değişikliği için mahkemeden izin alınmasını öngören düzenlemenin meşru amaç bakımından orantılı olduğu sonucuna ulaşıldı.
Yüksek Mahkeme, itirazın reddine 26 Mart 2026 tarihinde oy birliğiyle karar verdi.
KAYNAK: malatyayenises.com
