ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) tarafından yayınlanan ve Sudan başta olmak üzere Afrika ülkelerine akan Çin silahlarında yaşanan rekor artışa dikkat çeken rapor, bu silahların sevkiyat yollarını ve kıta genelindeki çatışmaları uzatmasındaki etkilerini yeniden gündeme taşıdı. Pekin hükümeti, güvenlik alanına müdahil olmadığı yönündeki iddialara karşın 2019 ile 2023 yılları arasında yaklaşık 21 ülkeye önemli miktarda silah sevkiyatı gerçekleştirerek Sahra Altı Afrika'nın en büyük silah tedarikçisi oldu.
Çin'in Afrika'daki Askeri Varlığı ve Sevkiyatlar
Eylül 2024'te Çin hükümeti, Afrika'da 6 bin askeri personelin eğitimi için 140 milyon dolarlık harcama planı açıkladı. Çinli savunma devi Norinco, Afrika'daki dördüncü bölgesel ofisini Dakar'da açarken, bu merkezi Burkina Faso, Mali ve Nijer'e askeri teçhizat satışlarını artırmak için kullandı. Afrika ülkelerine aktarılan Çin yapımı silahlar arasında GP-50A tipi bombalar ile AH-4 155 mm obüsler de yer alıyor.
Sudan'da ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında çatışmalar sürerken, AFRICOM raporunda Çin silahlarının HDK'ye ulaştığı belirtildi ancak güzergahlar net olarak yer almadı.
Çatışmalara Etkisi ve Uzman Görüşleri
Afrika işleri konusunda uzman güvenlik ve siyasi araştırmacı Muhammed Aval, konuya ilişkin değerlendirmesinde şunları belirtti:
“Çin silahlarının Hızlı Destek Kuvvetlerine ulaştırılması için izlenen güzergahlar konusunda önemli bir belirsizlik olduğunu düşünüyorum. Ancak örneğin Le Monde gazetesi, bu silahların Orta Afrika Cumhuriyeti veya Çad'dan gelmiş olabileceği olasılığını daha muhtemel görüyor. Her halükârda, Çin kaynaklı olsun veya olmasın Sudan'a devam eden silah akışı, o ülkedeki çatışmayı uzatıyor.”
Aval ayrıca, Burkina Faso ve Nijer gibi ülkelere artan Çin silah akışının Pekin'e alışılmadık bir rol kazandırdığını vurgulayarak, Çin'in geleneksel olarak altyapı yatırımlarına odaklandığını ancak kıtadaki varlığının doğasında bir değişim yaşandığını ifade etti. Aval,
“Yıllar önce Çin, yatırımlarını saldırılardan korumak için kendisine bağlı özel güvenlik şirketlerine belirli Afrika ülkelerinde faaliyet gösterme yetkisi verme yoluna gitti, ancak şimdi gerçek güvenlik rolü oynamaya doğru bir kayma var”
şeklinde konuştu.
Batı Nüfuzunun Gerilemesi ve Alternatif Silah Piyasası
Radikal örgütlerin faaliyetleri ve Batı kuvvetlerinin çekilmesiyle güvenlik krizleri yaşayan Afrika'da, ülkeler ucuz Çin ve Rus silahlarına yöneliyor. Siyasi araştırmacı Muhammed Turşin, bu duruma ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Amerikan silah satış sistemi siyasi boyutlara ve katı koşullara bağlı. Bu nedenle, Afrika ülkeleri ve kıtada yaşanan çatışmaların bazı tarafları, siyasi koşullara tabi olmayan veya demokratik sistemlerle bağlantılı olmayan ucuz Çin ve Rus silahlarına başvuruyor.”
Turşin, ABD'nin endişesinin çatışmaların uzamasından ziyade Çin silahlarının Afrika pazarındaki hakimiyet potansiyelinden kaynaklandığını belirterek,
“Bu nedenle, bu Çin silahlarının, tıpkı Amerikan silahları gibi, çatışmaları körüklemede şüphesiz bir rol oynayacağına inanıyorum. Çin, silahlarının Afrika ülkelerine veya taraflara akışını her zaman, bunların ikinci bir tarafa satıldığını ve daha sonra bu tarafın onları üçüncü bir tarafa aktardığını iddia ederek haklı çıkarıyor. Dolayısıyla bu, Pekin'in belirli taraflara doğrudan silah tedarikinde yer almadığı anlamına gelebilir”
dedi.
İmaj ve Bölgesel Rekabet Riskleri
Pekin'in yatırımlarını artırma planları yaptığı bir dönemde silahların çatışmalara dahil olması, Çin'in imajı üzerinde soru işaretleri oluşturuyor. Muhammed Aval, bu duruma dair şu ifadeleri kullandı:
“Çin silahlarının Afrika ülkelerindeki belirli taraflara akışının doğrudan veya dolaylı olup olmadığına bakılmaksızın, bu durum, Pekin'i kendi sınırları içindeki çatışmaları körüklemekle suçlayabilecek yerel topluluklar arasında Çin'in imajını etkileyecektir.”
Aval, söz konusu durumun Rusya ile rekabet riskini de beraberinde getirdiğini belirterek,
“Bu durum göz ardı edilemeyecek başka riskleri de beraberinde getiriyor, sözgelimi bu rolün Rusya ile bir çatışmaya neden olma ihtimali gibi. Rusya'nın Mali, Burkina Faso, Nijer ve Ekvator Ginesi'ndeki doğrudan müdahalesi göz önüne alındığında, güvenlik ve savunma alanında Pekin’in kendisi ile rekabet etmesini kabul etmeyebilir. Zira Moskova bu konuda önemli çaba sarf etti ve güvenlik alanındaki nüfuzunun çökmesine izin vermeyecektir”
dedi.
Muhammed Turşin ise Çin silahlarının akışının Pekin'in imajına zarar vermeyeceğini, sürecin vasıtalar aracılığıyla gerçekleştiğini ve Pekin'in yasal, ekonomik ya da siyasi bir sonuçla karşılaşmayacağını düşündüğünü kaydetti.
KAYNAK: malatyayenises.com
