Çarşı Yapılırken Tarih Kaybolur mu?
Malatya’nın kalbinde bir çarşı kuruluyor.
Deprem sonrası yeniden yapılanma…
Yeni binalar…
Yeni planlar…
Ama insan ister istemez soruyor:
Yeni şehir yapılırken eski şehir yok mu ediliyor?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yürüttüğü Malatya Çarşı Projesi 3 yıldır tartışılıyor.
Söğütlü Camisi ve 300 yıllık Çınarlı Camisi.
31 Mart yerel seçimi öncesi şöyle bir karar alındı; “Söğütlü Camisi yerinden çıkarılarak Emekliler Parkı’na taşınmak üzere planlandı.”
Yani vakıf eseri bir cami…
Yüzyıllardır bulunduğu yerden alınıp başka bir noktaya götürüldü.
Bununla da bitmedi.
Çarşı planı uygulanırken 17. yüzyıla uzanan Çınarlı Camisi’nin etrafı tamamen binalarla çevrildi.
Eskiden yolu gören bir cami…
Bugün üç tarafı duvarlarla çevrili.
Gözlerden uzak.
Adeta saklanmış gibi.
Şehir planlaması mı bu?
Yoksa tarihi görünmez kılma yöntemi mi?
Bir Yapının Hikâyesi
Çınarlı Camisi sıradan bir yapı değil.
Bu yapı 17. yüzyılın mirası.
1835 yılında ahşap kilisenin yerine taş yapı olarak yeniden inşa edildi.
O dönem adı “Çarşı Kilisesi.”
Ermeni cemaatinin ibadet yeriydi.
Sonra zaman değişti.
Cemaat kalmayınca yapı camiye çevrildi.
1968 yılında…
Adı Çınarlı Camisi oldu.
Minare yok.
Çünkü yapı kilise kökenli.
Kıble yönü farklı.
Yani mimari olarak özgün.
Malatya’nın kültürel hafızasında ayrı bir yeri var.
Ama bu yapı da geçmişte bir kez daha tartışmanın eşiğine gelmişti.
1990’lı yıllarda…
“Dayanıksız olduğu gerekçesiyle yıkılmak istendiği” iddia edilmişti.
O dönem cami kapalı kaldı.
Ve yine iddialara göre…
“Bazı kişiler tarafından tabanı kazılarak define arandığı” konuşuldu.
Halk tepki gösterdi.
Yıkım durduruldu.
Restorasyon yapıldı.
Ve yapı yeniden ibadete açıldı.
Yani bu yapı bir kez kurtuldu.
Ama bugün başka bir kaderle karşı karşıya.
Çarşı Planı ve Tartışmalar
6 Şubat depremlerinin ardından Malatya çarşısı sıfırdan inşa edilmeye başlandı.
Çarşı planının 31 Mart yerel seçimlerinden önce hazırlandığı ve ihaleye çıkarıldığı biliniyor.
İşte tartışma da burada başlıyor.
Çünkü bazı şehir plancıları ve yerel çevreler şu soruyu soruyor:
“Şehir yeniden kurulurken şehir hafızası korunuyor mu?”
Yoksa…
Yeni beton bloklar yükselirken
tarihi yapılar duvarların arasında mı kayboluyor?
Çınarlı Camisi bugün tam olarak bu sorunun merkezinde.
Çünkü artık üç tarafı binalarla çevrili.
Sokaktan bakınca görünmeyen bir cami…
Şehrin ortasında ama gözlerden uzak.
Ve Göçük
Tartışmalar sürerken bir olay yaşandı.
Malatya Valiliği 7 Mart 2026 tarihinde şu açıklamayı yaptı:
“07.03.2026 tarihinde saat 10.40 sıralarında, Yenihamam Mahallesi Eski Bakırcılar Çarşısı içerisinde bulunan TOKİ şantiye alanındaki tarihi Çınarlı Camii’nde yürütülen restorasyon çalışmaları sırasında bir duvarda göçük meydana gelmiştir. Göçük esnasında şantiye şefi olarak görev yapan Z. A. (1992 doğumlu) yaralanmıştır. Yaralı şahıs olay yerine sevk edilen sağlık ekiplerince hastaneye kaldırılmış olup hayati tehlike durumunun bulunmadığı öğrenilmiştir. Olayın ardından bölgede gerekli güvenlik önlemleri alınmış, itfaiye ve UMKE ekiplerince gerekli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Meydana gelen olayla ilgili olarak adli ve idari tahkikat başlatılmıştır. Kamuoyuna duyurulur.”
Bir kişi yaralandı.
Hayati tehlikesi yok.
Ama mesele yalnızca bir göçük değil.
Asıl Göçük Nerede?
Sorulması gereken soru şu:
Duvar mı çöktü?
Yoksa şehir hafızası mı?
Malatya’nın kalbinde yükselen yeni çarşı…
Bir yandan modern şehir vaadi…
Diğer yandan tarihle kurulan bağın kopması.
Bir şehir yalnız binalardan ibaret değildir.
Bir şehir…
Hafızadır.
Sokaktır.
Avludur.
Ve bazen de…
Üç yüz yıllık bir camidir.
Eğer o cami binaların arasında kayboluyorsa…
Sorun duvarlarda değil.
Planlardadır.
